916 ق / 1510 م فرديناند پنجم ، پادشاه كاتوليك اسپانيا ، شهر طرابلس را تسخير كرد و سپس در 937 ق / 1530 - 1531 م طرابلس به دست امراى سن‌ژان « 1 » افتاد ؛ آنان از جزيرهء رودس به اين نقطه آمده بودند . در 958 ق / 1551 م ترغود پاشا و سنان پاشاى ترك ، امراى سن‌ژان را تبعيد و شهر طرابلس را ضميمه متصرفات باب عالى كردند ؛ ولى بر اثر مرگ ترغود پاشا قدرت تركان در اين ناحيه رو به ضعف گذاشت . در اين هنگام ، دزدان دريايى بر شهر طرابلس خسارات فراوانى وارد آوردند و با وجود بمباران شهر طرابلس به وسيلهء فرانسويان ، باز دزدان دريايى دست از فعاليت خود برنداشتند تا اينكه در 1126 ق / 1714 م احمد پاشا قرمانلى « 2 » حكومت مستقلى در طرابلس ايجاد و با اعلام نيابت سلطنت عثمانى شروع به گرفتن خراج كرد . سرانجام ، طرابلس در نوامبر 1330 ق / 1911 - 1912 م پس از اعلان جنگ ايتالياييها با تركان به دست ايتالياييها افتاد . « 3 » فزّان يا فزانيا « 4 » كشور باستانى يا كشور غارامانت « 5 » در سال 1951 م جزو كشور ليبى و يكى از سه استان آن شد . مساحت اين ناحيهء صحرايى ، واقع در جنوب سرزمين طرابلس ، حدود 150000 ميل مربع است . سرزمين فزان ميان جبل السوداء در شمال و كوههاى طمّو در منتهى اليه جنوب قرار دارد . اين بيابان شامل تپه‌هاى شنى و برآمدگيهاى صخره‌اى و دو فرورفتگى است كه آب آنها وسيلهء سكونت ساكنان واحه‌هاست . اين فرورفتگيها كه از كوههاى احقّر الجزاير جنوبى شروع مىشود و به طرف شمال شرقى فزّان امتداد مىيابد ، واحه‌هاى اصلى استان فزّان را به نامهاى مرزوق « 6 » ، سبها « 7 » و براك « 8 » تشكيل مىدهد . واحه‌هاى ودّان « 9 » و هون « 10 » در شمال جبل السوداء قرار دارند . از نظر مقدار بارندگى ، بايد گفت فقط شمال فزّان بارندگى كافى دارد ؛ در ساير قسمتهاى فزّان باران بندرت مىبارد . هواى فزّان صحرايى است ، رطوبت آن كم ، حرارت آن زياد ، تابستان آن بسيار گرم و زمستان آن سرد است و گاهى

--> ( 1 ) . Saint Jean ( 2 ) . Karamanli ( 3 ) . جغرافياى ممالك اسلامى قاره افريقا ، سودان ؛ ص 32 - 34 . ( 4 ) . Phazania ( 5 ) . Garamantes ( 6 ) . Murzuk ( 7 ) . sebha ( 8 ) . Brak ( 9 ) . waddan ( 10 ) . Hon